کلسترول بالا یکی از عوامل مهم صعود خطر بیماری های قلبی و عروقی است. اگرچه بدن برای ساخت سلول ها و تولید برخی هورمون ها به کلسترول نیاز دارد، اما بالا بودن کلسترول بد یا LDL می تواند به مرور زمان باعث تجمع رسوبات چربی در دیواره رگ ها شود.
خبر خوب این است که با اصلاح عادات غذایی و انتخاب خوراکی های مناسب می توان به بهبود سطح کلسترول خون کمک کرد. مصرف غذاهای سرشار از فیبر، مغزها، حبوبات، ماهی و روغن های گیاهی سالم در کنار نزول چربی های اشباع، از مهم ترین راهکارهای تغذیه ای برای حفظ سلامت قلب هستند.
در این گزارش از سایت ایران ناز با ۱۲ غذای مفید برای کم شدن کلسترول خون آشنا می شوید و یاد می گیرید چگونه آنها را در برنامه غذایی روزانه خود قرار دهید.
کلسترول نوعی چربی است که در خون وجود دارد و برای نحوه عملکرد طبیعی بدن ضروری است. این ماده از طریق ذراتی به نام لیپوپروتئین در بدن جابه جا می شود.
علاوه بر این دو مورد، تری گلیسیرید نیز یکی دیگر از چربی های مهم خون است که بالا بودن آن می تواند با رشد خطر مشکلات قلبی همراه باشد.
جو دوسر یکی از بهترین خوراکی ها برای کمک به کم شدن کلسترول بد خون است. این ماده غذایی حاوی نوعی فیبر محلول به نام بتا گلوکان است که در دستگاه گوارش به جذب کمتر کلسترول کمک می کند.
مصرف منظم جو دوسر در وعده صبحانه می تواند انتخاب مناسبی برای افرادی باشد که قصد دارند رژیم غذایی سالم تری داشته باشند.
روش مصرف: جو دوسر را با شیر کم چرب یا شیر گیاهی، میوه تازه و مقدار کمی دارچین ترکیب کنید. می توانید از آن در تهیه سوپ و بعضی غذاها نیز استفاده کنید.
گردو، بادام، پسته و فندق سرشار از چربی های غیراشباع، فیبر و ترکیبات مفید گیاهی هستند. جایگزین کردن بخشی از تنقلات پرچرب و شیرین با مغزهای بدون نمک می تواند به بهبود وضعیت چربی خون کمک کند.
گردو از سوی دیگر منبع مناسبی از اسیدهای چرب امگا ۳ گیاهی است.
روش مصرف: روزانه یک مشت کوچک آجیل خام و بدون نمک مصرف کنید. توجه داشته باشید که آجیل کالری زیادی دارد و بهتر است در اندازه متعادل خورده شود.
روغن زیتون، به ویژه نوع فرابکر، منبع چربی های تک غیراشباع است. استفاده از این روغن به جای کره، روغن های جامد و چربی های اشباع می تواند به افت کلسترول LDL کمک کند.
روغن زیتون علاوه بر این ترکیبات آنتی اکسیدانی دارد که در یک الگوی غذایی سالم برای قلب مفید هستند.
روش مصرف: از روغن زیتون در تهیه سالاد، پخت ملایم غذا و جایگزینی بخشی از چربی های جامد استفاده کنید. به یاد داشته باشید که روغن زیتون نیز کالری دارد و مصرف بیش از اندازه آن توصیه نمی شود.
ماهی هایی مانند سالمون، ساردین، قزل آلا و شاه ماهی از منابع خوب اسیدهای چرب امگا ۳ هستند. امگا ۳ به ویژه در افت تری گلیسیرید خون و حمایت از سلامت قلب نقش دارد.
ماهی به تنهایی جایگزین داروهای افت دهنده کلسترول نیست، اما می تواند بخشی از یک رژیم غذایی مناسب برای سلامت قلب باشد.
روش مصرف: ماهی را به صورت بخارپز، کبابی یا تنوری آماده کنید. بهتر است مصرف ماهی سرخ شده و همراه با روغن فراوان را محدود کنید.
حبوباتی مانند لوبیا، عدس، نخود و لپه سرشار از فیبر محلول و پروتئین گیاهی هستند. فیبر محلول می تواند به افت جذب کلسترول در دستگاه گوارش کمک کند.
جایگزین کردن بخشی از گوشت های پرچرب با حبوبات، راهی مناسب برای افت دریافت چربی های اشباع است.
روش مصرف: عدسی، خوراک لوبیا، آش حبوبات و سالاد نخود از انتخاب های مناسب برای اضافه کردن این گروه غذایی به برنامه روزانه هستند.
سیب و گلابی از میوه های حاوی فیبر محلول، به ویژه پکتین، هستند. این نوع فیبر می تواند به نزول جذب کلسترول کمک کند.
مصرف میوه جامع در مقایسه با آبمیوه انتخاب بهتری است؛ زیرا بخش بیشتری از فیبر میوه در آن حفظ می شود.
روش مصرف: یک عدد سیب یا گلابی را به عنوان میان وعده مصرف کنید. بهتر است میوه را با پوست و پس از شست و شوی دقیق بخورید.
آووکادو حاوی چربی های تک غیراشباع، فیبر و مواد مغذی مختلف است. جایگزین کردن کره و چربی های اشباع با آووکادو می تواند به بهبود سطح کلسترول خون کمک کند.
این میوه از سوی دیگر می تواند احساس سیری بیشتری ایجاد کند و در برنامه غذایی متعادل جای بگیرد.
روش مصرف: مقدار متعادلی از آووکادو را به سالاد، نان سبوس دار یا ساندویچ خانگی اضافه کنید.
دانه چیا و بذر کتان از منابع گیاهی فیبر و اسیدهای چرب امگا ۳ هستند. فیبر موجود در این دانه ها می تواند در بهبود چربی خون نقش داشته باشد.
بذر کتان آسیاب شده معمولا راحت تر از نوع دقیق آن در غذا استفاده می شود.
روش مصرف: یک قاشق غذاخوری دانه چیا یا بذر کتان آسیاب شده را به ماست، جو دوسر، سالاد یا اسموتی اضافه کنید. مصرف را به تدریج صعود دهید و آب کافی بنوشید.
سبزیجاتی مانند اسفناج، کاهو، کلم، بروکلی و برگ چغندر سرشار از فیبر، ویتامین ها و ترکیبات گیاهی مفید هستند.
این سبزیجات به تنهایی درمان کلسترول بالا نیستند، اما مصرف منظم آنها به داشتن یک رژیم غذایی سالم و حمایت از سلامت قلب کمک می کند.
روش مصرف: در وعده ناهار و شام از سالاد، سبزی خوردن و سبزیجات بخارپز استفاده کنید.
سویا منبع پروتئین گیاهی است و می تواند جایگزین مناسبی برای بخشی از گوشت های پرچرب باشد. مصرف پروتئین سویا در چارچوب یک رژیم غذایی سالم ممکن است به کم شدن نسبی کلسترول LDL کمک کند.
روش مصرف: از دانه سویای پخته، توفو و شیر سویای بدون شکر استفاده کنید. هنگام تهیه محصولات سویا، میزان نمک و شکر افزوده را مرور کنید.
نان سبوس دار، جو، برنج قهوه ای و سایر غلات جامع نسبت به نمونه های تصفیه شده فیبر بیشتری دارند.
فیبر غذایی به بهبود کارایی دستگاه گوارش کمک می کند و می تواند بخشی از برنامه تغذیه ای مناسب برای کنترل کلسترول باشد.
روش مصرف: بخشی از نان سفید و برنج تصفیه شده را با نان سبوس دار، جو و برنج قهوه ای جایگزین کنید.
استرول ها و استانول های گیاهی ترکیباتی هستند که به طور طبیعی در مقادیر کم در برخی مواد غذایی گیاهی وجود دارند. این ترکیبات می توانند جذب کلسترول در روده را نزول دهند.
برخی محصولات غذایی مانند انواع خاصی از مارگارین ها یا محصولات غنی شده با استرول گیاهی نیز در بازار عرضه می شوند.
روش مصرف: در صورت استفاده از محصولات غنی شده، برچسب تغذیه ای و مقدار مصرف توصیه شده را ارزیابی کنید. برای انتخاب مقدار مناسب، به ویژه اگر کلسترول خونتان بالاست، با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.
در کنار اضافه کردن خوراکی های مفید، کم شدن مصرف غذاهایی که چربی اشباع و چربی ترانس زیادی دارند اهمیت زیادی دارد.
به جای این مواد غذایی، از روغن های گیاهی مایع، حبوبات، ماهی، مغزها و لبنیات کم چرب استفاده کنید.
صبحانه:
میان وعده:
ناهار:
عصرانه:
شام:
این برنامه فقط یک نمونه عمومی است و باید با توجه به سن، وزن، میزان فعالیت، بیماری های زمینه ای و نیازهای تغذیه ای هر فرد تنظیم شود.
تغذیه سالم به تنهایی تمام ماجرا نیست. برای حفظ سلامت قلب و بهبود چربی خون، بهتر است چند عادت مهم را نیز در برنامه روزانه خود قرار دهید:
مدت زمان تغییر سطح کلسترول به عوامل مختلفی مانند مقدار کلسترول اولیه، نوع رژیم غذایی، فعالیت بدنی، وزن، ژنتیک و شرایط سلامتی فرد بستگی دارد.
در برخی افراد، اصلاحات قابل اندازه گیری پس از چند هفته تا چند ماه مشاهده می شود. معمولا پزشک با توجه به شرایط فرد، زمان مناسب برای تکرار آزمایش را مشخص می کند. در بسیاری از برنامه های درمانی، ارزیابی مجدد چربی خون پس از حدود ۴ تا ۱۲ هفته انجام می شود.
نکته مهم این است که خروجی یکسانی برای همه افراد وجود ندارد و نباید تنها بر پایه احساس بهتر شدن، کنترل کلسترول را متوقف کرد.
در برخی افراد، اصلاح رژیم غذایی و سبک زندگی می تواند به بهبود قابل توجه چربی خون کمک کند. اما اگر کلسترول LDL بسیار بالا باشد یا فرد سابقه بیماری قلبی، سکته، دیابت یا عوامل خطر دیگر داشته باشد، ممکن است به دارو نیز نیاز داشته باشد.
داروهایی مانند استاتین ها برای برخی افراد تجویز می شوند و تصمیم درباره مصرف یا قطع آنها باید با پزشک باشد. مصرف غذاهای سالم به معنی جایگزین کردن خودسرانه دارو با رژیم غذایی نیست.
جو دوسر، نان سبوس دار، میوه تازه، گردو و لبنیات کم چرب از انتخاب های مناسب برای صبحانه هستند. بهتر است از مصرف مداوم کره، خامه و شیرینی های پرچرب خودداری کنید.
گردو دارای چربی های غیراشباع و ترکیبات گیاهی مفید است. جایگزین کردن آن با تنقلات ناسالم می تواند به بهبود سطح کلسترول کمک کند. البته مصرف بیش از اندازه آن به دلیل کالری بالا مناسب نیست.
تخم مرغ حاوی کلسترول غذایی است، اما تاثیر آن بر چربی خون در همه افراد یکسان نیست. مقدار مصرف مناسب به وضعیت سلامتی، الگوی غذایی و عوامل خطر فرد بستگی دارد. بهتر است درباره محدودیت مصرف با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.
برخی پژوهش ها اثرات محدودی برای سیر بر چربی خون گزارش کرده اند، اما شواهد برای استفاده از آن به عنوان درمان قابل اتکا کافی نیست. سیر نباید جایگزین داروهای تجویز شده شود.
آبلیمو می تواند به عنوان چاشنی سالم برای سالاد و غذا استفاده شود، اما شواهد کافی وجود ندارد که نشان دهد نوشیدن آبلیمو به تنهایی کلسترول خون را به شکل قابل توجهی کم شدن می دهد.
موز چربی اشباع ندارد و منبع فیبر و مواد مغذی است. مصرف آن در اندازه متعادل می تواند بخشی از رژیم غذایی سالم برای قلب باشد.
برنج به خودی خود کلسترول ندارد، اما نوع و مقدار مصرف آن اهمیت دارد. بهتر است در کنار برنج از سبزیجات، حبوبات و منابع پروتئینی کم چرب استفاده کنید و بخشی از غلات تصفیه شده را با غلات دقیق جایگزین کنید.
برای افت کلسترول خون و حفظ سلامت قلب، لازم نیست تمام عادات غذایی خود را یکباره تغییر دهید. اضافه کردن جو دوسر، حبوبات، میوه ها، سبزیجات، گردو، ماهی و روغن زیتون به برنامه غذایی می تواند ابتدا خوبی باشد.
در کنار این خوراکی ها، کم شدن مصرف چربی های اشباع و ترانس، فعالیت بدنی منظم و کنترل وزن اهمیت زیادی دارد. اگر کلسترول خون شما بالاست، بهتر است با کمک پزشک یک برنامه مناسب برای تغذیه، آزمایش و در صورت نیاز درمان دارویی تنظیم کنید.
برچسب:
نویسنده: محمد رضا جوادیان